Venčačka vinogradarska zadruga osnovana je 2. septembra 1903, u selu Banja pored Aranđelovca.
Osnovana je zahvaljujući idejama i osnivačkim udelima 18 vinogradara, domaćina iz obližnjih sela venčačkog vinogorja (Banja, Lipovac, Brezovac, Vinča, Pliskovac) kako bi svoje grožđe prerađivali na jednom mestu i potom zajedno nastupali na vinskom tržištu, ozbiljno narušenom u proteklim decenijama delovanjem biljne vaši filoksere koja je gotovo uništila proizvodnju vina u Evropi.
Uslov je bio, između ostalog, i da vinograd bude podignut na podlozi otpornoj na filokseru.
Zahvaljujući predanosti, radu i inovativnosti, vinarija ubira prvi profit već 1906. i počinje izgradnju velikog podruma 1911. godine, čiju gradnju prekidaju balkanski, a potom i Veliki rat.
U tom periodu dolazi do potpune obustave proizvodnje vina, koja se nastavlja ubrzo po završetku rata, s obzirom na to da su zadrugari prvo obnovili proizvodnju pa potom svoja sopstvena ognjišta.
Veliki podrum je završen tek 1931. godine, uz stručnu pomoć konsultanata iz Nemačke i Francuske, kao i uz stečena znanja zadrugara koji su u tu svrhu obilazili najmodernije podrume Francuske, Italije i Nemačke.
U periodu od 1928. do 1930, nemački enolog Emil Reder je boravio u Banji i, između ostalog, organizovao dvomesečne kurseve o vinogradarstvu i preradi grožđa koristeći moderne i inovativne tehnike tog vremena.
Sredinom tridesetih godina 20. veka, zadruga je proizvodila oko milion litara belih, roze i crvenih vina, kao i destilate po konjak tehnologiji. Svojevrsni zenit razvoja predstavlja proizvodnja penušavih vina pod budnim okom francuskog tehnologa Žobena iz Šampanje. Ona su prvi put svečano predstavljena zadrugarima i njihovim porodicama prilikom puštanja u rad sopstvene električne centrale, zaista neverovatnog dostignuća toga vremena, s obzirom na to da je u to vreme većina velikih gradova, uključujući i prestonicu Kraljevine, osvetljavana gasnim lampama.
Vinski aduti venčačke zadruge bili su smederevka, dinjka, žilavka, rizling, beli i crveni trijumf.
Ključna osoba, u velikoj meri zaslužna za velika dostignuća ove zadruge, bio je dugogodišnji upravnik Mihajlo Stojić, u toku čijeg mandata je, između ostalog, završen i pomenuti veliki podrum.
Članovi zadruge bili su i kralj Petar I i kralj Aleksandar Karađorđević, čija je zasluga donošenje francuskih sorti u venčačko vinogorje, pre svih Sauvignon Blanc, Chardonnay, Pinot Noir i Cabernet Sauvignon. Zadrugu su napustili 1931. godine, kada je završena kraljevska vinarija na Oplencu.
Vinarija je raspolagala, i za današnje prilike, impozantnim brojem hrastovih bačvi zapremine od 50 do 8.000 litara.
Prava atrakcija bio je stakleni sud od 70.000 litara obložen armiranim betonom, po specijalnoj porudžbini izrađen u Francuskoj, kao i Karađorđeva bačva od 8.300 litara koja je prebačena sa Oplenca u podrume zadruge prilikom povlačenja srpske vojske 1915. godine.
Beleženi su i zavidni rezultati u vinskom turizmu u periodu pred Drugi svetski rat, kada je vinariju godišnje posećivalo na desetine hiljada turista, domaćih i stranih, uključujući i predstavnike stranih diplomatskih misija. Niko nije ni slutio da će, u ratnom vihoru, nekoliko godina kasnije, i u vremenu koje će potom doći, nestati višedecenijski rad domaćina ‒ vinogradara ovog šumadijskog vinskog regiona.
VENČAČKA VINOGRADARSKA ZADRUGA predstavlja sinonim začetka vinarstva i vinogradarstva u Srbiji.
Renome vinarije
Tokom trideset godina nakon osnivanja, zadruga je izgradila zavidnu reputaciju, a njeni podrumi bili su u rangu najboljih evropskih vinarija. Slovila je za jedinstvenu i jednu od najboljih vinarija tog vremena na Balkanu. U prilog tom uspehu govori i podatak da je među posetiocima vinarije bila i Eleonora Ruzvelt, prva dama Amerike.
Oživljavanje porodičnog nasleđa
Na temeljima ove bogate istorije i uz viziju porodice Čolović da obnovi porodičnu tradiciju svog pretka Koste Čolovića, kao jednog od zadrugara, 2018. godine pokrenut je projekat oživljavanja vinarije radi obnavljanja njene delatnosti, negovanja tradicije i očuvanja visokog renomea koji ovu vinariju prati od samog početka. Kao krunu nasleđa, porodica Čolović je osnovala vinariju LEGAT 1903 u kojoj se proizvode vrhunska vina prefinjenog ukusa.
Putovanje dugo više od jednog veka
Vinarija kroz decenije
Osnivanje
02.09.1903. godine u selu Banja osnovana je Venčačka vinogradarska zadruga. Osnovali su je seljaci, domaćini, vinogradari iz Banje i okolnih sela podno planine Venčac, sa po 40 „udela” ‒ svako je dao tadašnjih 50 dinara.
1903.
Prvi podrum
Izgrađen je prvi podrum i ostvarena prva dobit ‒ tadašnjih 6.000 dinara, uz povećanje broja članova zadruge.
1906.
Rast proizvodnje
Proizvodnja narasta do 100.000 litara vina. Zadruga nabavlja tada najmoderniju opremu iz Francuske i Nemačke. Prvi put je održan kurs o vinogradarstvu koji je trajao dva meseca.
1908.
Moderniji podrum
Po nacrtima koje su zadrugari ‒ izaslanici doneli iz Francuske i Nemačke, počinje izgradnja modernog podruma na tri nivoa.
1911.
U periodu rata
Tokom balkanskih i Prvog svetskog rata, proizvodnja je potpuno zaustavljena. 1915. godine, prilikom povlačenja vojske ka Albaniji, iz Karađorđevog konaka na Oplencu u podrum zadruge je preneta Karađorđeva bačva kapaciteta 8.300 litara, stara 120 godina, kako bi se sačuvala od oštećenja. Mnogi zadrugari su izgubili život u Velikom ratu i proizvodnja vina je obnovljena tek po njegovom okončanju (1918), uz napomenu da su prvo obnovili zadrugu pa tek potom svoje domove.
1912...
Kralj postaje član
Član zadruge postaje i kralj Aleksandar Karađorđević (do 1931) sve do izgradnje kraljevskog podruma na Oplencu. U tom periodu kraljev zastupnik u zadruzi bio je Nikola Horin.
1924.
POČETAK PROIZVODNJE PENUŠAVIH VINA
U zadrugu dolazi francuski tehnolog Žoben iz Šampanje koji u Banju donosi znanja i iskustva proizvodnje penušavih vina tradicionalnom metodom sekundarne fermentacije u boci.
1929.
Električna centrala
U zadruzi je počela sa radom električna centrala i tada su prvi put predstavljena penušava vina.
1930.
Vinski podrum na tri nivoa
Završen je veliki vinski podrum na tri nivoa za vreme mandata dugogodišnjeg uspešnog upravnika zadruge Mihajla Stojića. Pored najmodernije opreme tog vremena, posebna atrakcija bio je stakleni sud kapaciteta 70.000 litara, po specijalnoj narudžbini izrađen u Francuskoj i obložen betonom.
1931.
Proizvodnja
Zadruga beleži rekordnu proizvodnju od oko milion litara vina, pored proizvodnje destilata po konjak tehnologiji i likera. Te godine beleži posetu od 50.000 turista iz zemlje i inostranstva.
1935.
Jubilej
Uprkos okolnostima u jeku Drugog svetskog rata, zadruga obeležava jubilej ‒ 40 godina od osnivanja.
1943.
Navip
Nakon rata, zadruga je nacionalizovana i pripojena novonastalom kombinatu Navip.
1945.
Novo poglavlje
Vođena vizijom nastavka porodične tradicije proizvodnje vina, kao i željom da se oživi jedna od istorijski najbitnijih i najstarijih vinskih lokaliteta u Srbiji, porodica Čolović, potomci jednog od osnivača – Koste Čolovića iz Banje, preuzima upravljanje starim podrumom i vinogradom Venčačke zadruge.
2017.
Nova vina
Pod vođstvom profesora Nebojše Markovića presađen je vinograd na istočnoj padini planine Venčac, sa sortama Muscat Petit Grain, Viognier, Chardonnay i Pinot Noir.
2018.
Berba
Prva berba grožđa sa novih vinograda podno Venčaca.
2021.
Danas
Na mestu starog podruma iz 1931, počela je gradnja novog podruma i destilerije, kao i prateće ugostiteljsko-turističke infrastrukture. Tržištu su prvi put predstavljena vina iz prve berbe grožđa sa obnovljenih vinograda venčačke zadruge.
2023.
Vinarija danas
Mesto bogate istorije i vrhunskog vina
